Sámediggepresideantta sárdni NSR riikkačoahkkimii

[For norsk trykk her]

Ráhkis riikkačoahkkin, ráhkis ustibat,

Dan rájes go deaivvadeimmet maŋimuš, de leat mii vuoitán Sámediggeválggaid. NSR oaččui 38 proseantta jienain riikkadásis. Dat lei min buoremus válgaboađus 1993 rájes.

Háliidan dadjat giitu.

Giitu juohkehažžii geas leamaš luohttámuš midjiide. Ja giitu didjiide geat lehpet bargan – sámeservviin, válgabiriin ja báikkálaš servodagain.

Mun in vajálduhte geaid ovddas mun dás čuoččun.

Go rabaimet Sámedikki, de ovdanbuvttiimet Mánočalbmejulggaštusa fárrolaga iežamet ovttasbargoguimmiiguin Ávjovárri johttisápmelaččaid listtuin ja Sámeálbmotbellodagain. Julggaštusa birra lehpet jo varra gullan doarvái maŋimuš oktanuppelot mánu, nu ahte in mun dan čilge dás eanet.

Mun boađán njuolgga Borgarting lágamánnerievttis. Doppe lea Muolkkuid-ášši gieđahallojuvvon dán vahku. Ášši lea dál leamašan guovtti riektedásis ja mii vuordit lágamánnerievtti duomu.

Muhtimat oaivvildit ahte bealuštit sámi rivttiid ja eatnamiid lea ruhtaduvhllideapmi. Ahte máksá menddo ollu. Ádjána menddo guhká. Ja ahte lea unohas go álbmotválljejuvvon orgána deaivvada stáhtain rievttis.

Manne mis galgá Sámediggi jus eat galgga dainna bealuštit sámi rivttiid?

Gažaldat lea ahte sáhttit go mii luohttit ahte konsultašuvdnaláhka doahttaluvvo maiddái dalle go stáhta oaivvilda ahte lea hoahppu.

Ja dán áššis lea sáhka mearrádusain maid váikkuhusat eai bisán Muolkkuid gáttis.

Elektrifiseren gáibida 350 megawatta elfámu. Dat gáibida eanet neahta, fápmolinjjáid, transformáhtorstašuvnnaid ja ođđa fápmobuvttadeami.

Dat mearkkaša ođđa sisabahkkemiid.

Stáhta gažaldat lea gos galget fápmolinnjá mannat, dahje gosa ođđa rusttet galgá huksejuvvot.

Muhto dát eai leat guorus duoddarat. Dáppe leat guohtuneatnamat. Johtingeainnut. Guolástansajit. Meahcásteami, bivddu ja árbevirolaš luonddugeavaheami guovlu.

Go muhtin guovlu váldo ođđa doaimmaide, de lea álo gii nu gii duvdojuvvo eret.

Stáhta gažaldat ferte leat geat áimmahuššet dáid eatnamiid ja čáziid? Ja mo submi ođđa sisabahkkemiin váikkuha vuoigatvuođaguddiide doppe.

Go dat ii leat dat okta geaidnu mii gomiha min rivttiid. Dat lea áššiid submi mii njamista olles guovllu, ja ii oktage rehkenastte daid supmiid.

Dát lea Muolkkuid ášši váibmu.

Sámediggi bivddii konsultašuvnnaid ovdalgo mearrádus dahkkojuvvui. Ráđđehus mearridii elektrifiseret borgemánu 8. beaivvi 2023. Beaivvi maŋŋá oaččuimet fálaldaga joatkit dialoga.

Muhto dialoga maŋŋá mearrádusa, ii sáhte buhtadit konsultašuvnnaid ovdal mearrádusa.

Mii fertet dán áššis bidjat ovdamearkka – namalassii dan ahte konsultašuvdnaláhka ferte doahttaluvvot.

Jos eat čielggat dan dál, de mii gártat fas seamma obbasiidda. Boahtte sisabahkkemis. Ođđa linjjáin. Ođđa ruvkkiin. Ođđa fápmoprošeavttain.

Stáhta ii sáhte ieš mearridit goas áigu, ja goas ii áiggo doahttalit min vuoigatvuođaid.

Riikačoahkkin,

Geassemánu 6. beaivvi vuittii Jillen-Njaarke Hålogalándda lágamánnerievttis. Riekti gávnnahii ahte konsešuvdna Norgga stuorimus bieggafápmorusttegis lea lobiheapme.

Riekti nannii ahte rusttet gidde johtingeaidnu, ja ahte eai lean doarvái bures guorahallan mo huksen váikkuha boazodollui.

Dat lei dehálaš vuoitu.

Muhto de boahtá gažaldat: vásiha go orohat duođaid ávkki dán vuoittus? 

Turbiinnat ceaggájit ain das. Geainnut čuhppet eatnamiid. Rusttet lea ain doaimmas.

Mii leat máŋgii fáruhan ovddalgihtii mieđiheami vuostá energiijaáššiin. Dát ortnet addá vejolašvuođa álggahit huksemiid vaikko vuoigatvuođagažaldagat eai leat loahpalaččat čielggaduvvon.

Mu oainnu mielde ferte Stuorradiggi njulget dan.

Dál lea ráđđehus evttohan bidjat leavttu fápmofierpmádaga ja neahta huksemii. NČE gieđahallanáigi galgá bealliduvvot guovtti jahkái.

Jus dákkár leaktu galgá proseassain de balan ahte sámi riekteguoddit gillájit.

Mis lea čielga vuordámuš Sámedikkis ahte sisabahkkenáššiid ollislaš noađđi árvvoštallojuvvo oktanis, ja ahte dieđut sámi ealáhusaid, kulturdoaimmaheami ja luonddugeavaheami birra ođasmahttojuvvojit ovdal ođđa lobit addojuvvojit.

Fovse-ášši ii leat vel ge loahpahuvvon vaikko alimusriekti gávnnahii olmmošvuoigatvuođarihkkomiid juo 2021:s.

Maŋŋá guhkes rahčama dahkkojuvvojedje soahpamušat. 

Dál guorahallojuvvo Håmmålsfjellet–Sålekinna vejolaš lasse- dahje buhtadusguohtuneatnamin. Báikkálaš eiseválddit, eanaeaiggádat ja eará berošteaddjit vuosttildit šiehtaduvvon plánaid. 

Maŋimuš áiggi leat ihtán plakáhtat main diehtu lea “Ii bohccuide. Seaillut luonddu, elliid ja giliid”. Seammás lassánit garra ja loavkašuhtti kommentárat ja digaštallamat sihke dábálaš ja sosiála mediain. 

Mus lea čielga gáibádus: vuoigatvuođarihkkumiid divodeapmi ii galgga dagahit ođđa vahágiid. 

Ráhkis riikkačoahkkin,

Mannan háve go deaivvadeimmet, hállen mun min jávkkohaga birra. Hállen daid eanemusat dáruiduvvon guovlluid birra gos eai leat gávdnon sámesearvvit, eai leat gávdnon áŋgiris birrasat, ja gos gielddat eai leat álggahan fálaldagaid.

Dál lean johtán válgabires válgabirii gullan dihte makkár dárbbut sámeservvodagain leat. Mo galgat sáhttit divvut giela, kultuvrra ja identitehta vahágiid maŋŋá dáruiduhttinpolitihka.

Dan oktavuođas namuhuvvui man nu maid mun lean jurddašan ollu.

Dutkan geavaha doahpaga laterála veahkaválddi das mii sáhttá dáhpáhuvvat go álbmot lea guhkes áiggi eallán olgguldas deattu vuolde.

Deaddu ii jávkka. Dat sáhttá sirdašuvvat siskkáldassii – sin vuostá geat leat lagamusas.

Dát sáhttá leat cuiggodus das mo don hálat. Árvvoštallan das man bures don máhtát giela. Dahje jávohis diehtu das gii gullá gosa.

Váikkuhus sáhttá leat stuoris.

Olbmot šaddet loavskasat. Sii geavahit unnit sámegiela go sáhtášedje. Sii eai váldde dan saji man sáhtášedje.

Mun háliidan baicca hállat das mii doaibmá nuppe láhkai.

Mun gohčodivččen dan laterála buorrevuohtan. Dat lea go mii deaivvadit olbmuiguin nu mo sii leat. Go mii diktit guđet guimmiideamet lihkostuvvat. Go mii rámidit dan maid earát nagodit, vaikko mii ieža livččiimet dáhtton seamma.

Go son gii aiddo lea álgán oahppat giela, beassá hárjehaddat ráfis haga cuiggodusaid ja heahpaga.

Dát sáhttet orrut smávva áššin. Muhto okta kommentára sámegiela birra sáhttá leat doarvái dasa ahte muhtin heaitá geavaheames dan. Ja okta buorre vásáhus sáhttá leat doarvái dasa ahte son geahččalat fas.

Laterála buorrevuohta ii mearkkaš ahte mii jávohuvvat jus mii nu lea boastut. Mii galgat duostat hállat váttes áššiid birra, gieđahallat daid rivttes sajis, vuoiggalaččat ja nu ahte olbmot eai vaháguvvo dárbbašmeahttumit.

Laterála buorrevuođas ii leat áigemearri. Ja mu dieđu mielde eat dárbbaš konsulteret ge.

Dat buorrevuohta gávdno jo min gaskkas. Sámeservviin. Válgabiriin. Gaskal sin geat leat guhká leamaš fárus, ja sin geat servet vuosttaš geardde.

Das lea sáhka mo mii čáhkket saji nubbi nubbái. Ja das mo mii vuostáiváldit sin geat háliidit leat oassin searvevuođas.

Buorit olbmot,

Válggain oaččuimet stuorra luohttámuša. Dat luohttámuš geatnegahttá min čuožžut nannosit sin bálddas geat gáhttejit eatnamiid ja vuoigatvuođaid.

Muhto dat geatnegahttá min maid hukset dakkár searvevuođa gos olbmot besset lihkostuvvat. Gos mii doarjut guđet guoibmámet rahčamušain.

Mii eat dieđe man guhká Muolkkuid, Åajvaerie ja Fovse áššit ádjánit. Eat ge dieđe goas loahpalaš čovdosat bohtet. Muhto mii diehtit manne mii čuožžut dáin áššiin. Daningo vuoigatvuođat fertejit mearkkašit man nu duohta eallimis.

Ja mii diehtit ahte eat čuoččo dás okto. Mii čuožžut dás ovttas. Go mii dárbbašit guđet guimmiideamet.

Danne mii leat dáppe.

Ja danne mii joatkit.

Ollu giitu.